Indrukwekkende Dood van een Handelsreiziger in Assen

ASSEN - In Dood van een Handelsreiziger brengen Ro Theater acteurs Herman Gilis en Gijs Naber een gemankeerde vader-zoonrelatie in beeld. Morgen te zien in De Nieuwe Kolk in Assen.

Death of a Salesman van Arthur Miller ging in 1949 in première. In het toneelstuk ontdekt een man van middelbare leeftijd dat ‘The American Dream' hem dreigt te ontglippen. Het Ro Theater brengt een indringende versie van dit beroemde drama. Het stuk is scherp en in deze huidige tijden van crisis actueler dan ooit. Herman Gilis speelt handelsreiziger Willy Loman die steeds minder werk krijgt, zijn huwelijk ziet verslechteren en een moeizame relatie onderhoudt met zijn zoons Biff, Gijs Naber en Happy, gespeeld door Sanne den Hartogh. Zijn problemen verstikken langzaam de hele familie en Loman's neergang is een hartverscheurend schouwspel. Wat is volgens jullie de essentie van Dood van een Handelsreiziger? Herman: ,,Een voorstelling is een lichaam met organen en ledematen. Veel mensen beschouwen het hart als het belangrijkste onderdeel, maar het kan niet werken zonder de andere organen. In dit stuk zitten volgens mij verschillende kernen. Het speelt zich af in de beginfase van de heropbouw na de Tweede Wereldoorlog. Op dat moment startte een periode van rücksichtslos kapitalisme. Opeens tellen mensen alleen maar mee als ze rijk en succesvol zijn. Wie niet mee kan komen, valt af. Dat overkomt Willy Loman. Die wrede kant van het kapitalisme is één van elementen waar Arthur Miller volgens mij voor wilde waarschuwen.'' Gijs: ,,Tegelijk is de vader-zoonrelatie is belangrijk. Willy Loman verwacht veel van zijn zoon Biff. Aan die eisen kan mijn personage niet voldoen. Hij wil andere keuzes maken en bij hem ontstaat een conflict tussen verstand en hart. Dat is volgens mij erg menselijk. Bezoekers herkennen zich in dat conflict, hoor ik vaak terug.'' Is die herkenbaarheid belangrijk? Herman: ,,Ik denk het wel. Theater moet beroeren, die taak heeft het. Volgens mij moet toneel grappig zijn, beklemmend of verdrietig. Zolang het maar een appél doet op het gevoel van de kijker. Die emoties komen vaak los als mensen iets van zichzelf op het podium zien.'' Gijs: ,,Willy Loman is een bijzonder mens. Vol verbazing beziet hij zijn leven. Langzaam glipt alles uit zijn handen, maar het lukt hem niet om die neerwaartse spiraal te stoppen. Dat zal het publiek hopelijk inspireren. Om bijvoorbeeld het leven zelf nog meer in eigen hand te nemen.'' Op welke manier heeft regisseur Alize Zandwijk haar stempel op het stuk gezet? Gijs: ,,Het verschil met andere versies is, voor zover ik dat weet, dat onze uitvoering nogal kaal is. Zo is het decor sober. De ontwikkelingen en dialogen zijn zo realistisch, dat het weinig nodig heeft. Het is alsof je kijkt naar een echt gezin dat langzaam ineenstort.'' Herman: ,,Miller heeft toch een soort huis-, tuin- en keukendialogen geschreven, vind ik. Dat is volgens mij ook de kracht van Dood van een Handelsreiziger. Het is totaal anders dan bijvoorbeeld de stukken van Shakespeare, waarin een heel andere wereld tot leven komt. Dit is heel realistisch, ook zestig jaar na dato nog. Daar past een bescheiden decor bij. Alize heeft dat goed begrepen. De muziek van Beppe Costa en de zang van Maartje Teussink versterken daarbij mooi het rauwe verhaal van Willy Loman.'' De voorstelling is nogal intens. Hoe roep je die spanning elke keer weer op? Herman: ,,Dat is altijd weer een uitdaging. Alize heeft gekozen voor een strak ritme en een stevig tempo, wat als speler best moeilijk is. Voor mij is het een behoorlijk zware rol. Ik vergelijk acteren weleens met paardrijden. Je kunt zo'n dier laten draven, maar ook laten galopperen. In deze rol moet ik nog net de draf erin houden om geloofwaardig te blijven. Dat is keihard werken. De spanning zit hem in Willy's ingehouden gevoelens en dat moet ik goed over laten komen. Na afloop ben ik compleet leeg.'' Gijs: ,,Dat herken ik wel. Je moet toch iedere avond weer ergens doorheen. Ervaren hoe het is om die zoon te zijn waar alles van verwacht wordt. Dat is pittig, al blijft Herman natuurlijk de motor van de voorstelling. De rest van de acteurs kan bij hem aansluiten. Dat betekent wel dat wij altijd strak moeten zijn, anders haal je hem uit zijn rol. Samen ben je heel geconcentreerd bezig. Als je het dan voor elkaar krijgt dat een hele zaal ademloos luistert, is dat iedere keer opnieuw een geweldige ervaring.'' Dood van een Handelsreiziger werd genomineerd voor de Toneel Publieksprijs 2012 en Herman Gils voor de Louis d'Or voor zijn hoofdrol .Gijs Naber won voor zijn rol als Biff de Arlecchino. Meer informatie www.rotheater.nl/handelsreiziger.