Eenzaamheid is een meerkoppig monster dat je zomaar kan grijpen

Ik schrok er een beetje van. In Assen, zo heeft onderzoek in 2019 uitgewezen, voelt 43 procent van de volwassen Assenaren zich eenzaam. Dat is bijna de helft. Dus als u tien mensen ziet lopen op straat, gaan ongeveer vijf van hen gebukt onder eenzaamheid. En bij 10 procent is het een ernstige vorm van ‘sociale leegte’ die hun leven beheerst.

Daarmee ‘scoort’ Assen behoorlijk hoger dan het landelijke gemiddelde, dat ligt op 35 procent. Tel daarbij op dat het onderzoek zich enkel richtte op volwassenen - terwijl we weten dat ook onder veel jongeren het gevoel van eenzaamheid sterk aanwezig is - én dat dit onderzoek plaatsvond in 2019 (dus nog vóór corona, die percentages zijn hoogstwaarschijnlijk gestegen) en we hebben het over een groot probleem in deze stad.

Vooral 80-plussers in Assen voelen zich eenzaam. Assenaren tussen de 60 en de 80 hebben daar relatief weinig last van, maar opvallend is dat eenzaamheid weer veelvuldig toeslaat in de categorie 35-55 jaar, met een piek tussen 45 en 50 jaar.

De gemeente Assen ondertekende vorige week niet voor niets het landelijk actieprogramma ‘Eén tegen eenzaamheid’ van het ministerie van VWS, om samen met diverse maatschappelijke partners dit monster aan te pakken.

En ik zeg monster, want eenzaamheid leidt niet zelden tot depressiviteit. Het gebrek aan een warme, sociale deken, elke dag in stilte of alleen met het geluid van de tv door moeten komen… Personen die dat meemaken, breken op een gegeven moment. Het is toch ook mens- onwaardig om jezelf zó door het leven te moeten slepen...

Het onderzoek in Assen behelsde overigens sociale eenzaamheid. Het ontbreken van contacten met mensen waarmee je iets gemeenschappelijks deelt, zoals vrienden, collega’s of buren. Dat is vaak toe te schrijven aan een (te) beperkt sociaal netwerk.

Daarnaast is er existentiële eenzaamheid (zingeving, jezelf afvragen of je nog wel iets toevoegt) en emotionele eenzaamheid, het gemis van een hechte band met iemand (vaak een partner) waarmee gevoelens besproken kunnen worden.

Regelmatig lopen die vormen door elkaar en lijden uiteindelijk naar emotionele eenzaamheid. Zo interviewde ik een poosje geleden predikant Melle Leffers in Westerbork, die een praatgroep heeft opgezet voor lotgenoten die hun partner zijn verloren. Vooral weduwnaars geraken niet zelden in een isolement, omdat hun vrouw de sociale contacten onderhield. Het netwerk dat vervolgens afbrokkelt en het wegvallen van de echtgenote zorgen ervoor dat de man vereenzaamt en het huis nauwelijks nog uitkomt.

‘Deze mannen komen heel ‘gesloten’ binnen, maar praten, eenmaal op hun gemak in de groep, honderduit. Die spraakwaterval is het gevolg van soms vele jaren hun gevoelens en gedachten ‘binnen’ te hebben gehouden. Het is mooi en ontroerend om dat te zien’, aldus Leffers.

Natuurlijk, eenzame mensen zouden zelf het heft in handen kunnen nemen. Probleem is echter dat (langdurige) eenzaamheid, al dan niet gekoppeld aan depressiviteit, niet zelden resulteert in lusteloosheid. Deze mensen hebben zich neergelegd bij hun lot, voelen zich nutteloos. Wie zit er nog op mij te wachten?

Wij zullen daarom als samenleving een actievere rol moeten gaan spelen om hen uit dat isolemente te halen. ‘Eén tegen eenzaamheid’ geeft allerlei handvatten om dat te doen. Bekijk die mogelijkheden, want we hebben het hier inmiddels over een halve stad!

En wellicht dat ook u op enig moment dankbaar zult zijn voor die helpende hand. Want het overlijden van je partner, een scheiding, het verlies van je baan...

Eenzaamheid is een meerkoppig monster dat je zomaar kan grijpen. 

Robbert Willmesen